Chính sách tiền tệ toàn cầu đang bước vào giai đoạn bước ngoặt nguy hiểm nhất kể từ chu kỳ thắt chặt 2022-2023, khi cú sốc chiến sự Iran buộc Fed và các ngân hàng trung ương lớn phải xem xét lại toàn bộ lộ trình nới lỏng đã được thị trường định giá từ đầu năm. Trong khi vàng phá đỉnh 5.200 USD/ounce, dầu Brent vượt 100 USD/thùng và đồng USD bất ngờ mạnh trở lại, ba thị trường tài sản lớn nhất thế giới đang phản ứng hoàn toàn khác nhau trước cùng một môi trường chính sách tiền tệ toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.
Hiểu rõ cơ chế truyền dẫn từ chính sách tiền tệ toàn cầu đến vàng, dầu và forex là chìa khóa để nhà đầu tư định hướng danh mục trong giai đoạn bất định này.
Năm 2025 và chu kỳ nới lỏng mở ra kỷ nguyên vàng bùng nổ
Để hiểu đúng bức tranh hiện tại, cần nhìn lại nền tảng chính sách tiền tệ toàn cầu được thiết lập trong năm 2025. Fed cắt giảm lãi suất ba lần, đưa lãi suất điều hành về vùng 3,5 đến 3,75%, trong khi ECB hạ lãi suất về 2% và Nhật Bản bắt đầu thắt chặt chính sách tiền tệ lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ.
Chu kỳ nới lỏng này tạo ra môi trường lý tưởng cho vàng bứt phá. Theo WGC (World Gold Council, Hội đồng Vàng Thế giới), sự kết hợp giữa rủi ro địa chính trị cao và đồng USD suy yếu đóng góp khoảng 16 điểm phần trăm vào tổng mức tăng giá vàng trong năm 2025, giúp kim loại quý tăng hơn 55% trong một năm. Lợi suất thực giảm sâu làm chi phí cơ hội nắm giữ vàng giảm mạnh, khiến dòng tiền từ trái phiếu và tiền gửi đồng loạt chuyển hướng sang kim loại quý.
Lãi suất tác động vàng, dầu và forex theo cơ chế nào?
Vàng tăng khi lợi suất thực giảm và USD suy yếu
Mối quan hệ giữa chính sách tiền tệ toàn cầu và vàng vận hành qua hai kênh chính. Kênh thứ nhất là lợi suất thực, tức lãi suất danh nghĩa trừ đi lạm phát kỳ vọng. Khi lợi suất thực giảm, chi phí cơ hội nắm giữ vàng giảm theo và vàng trở nên hấp dẫn hơn so với trái phiếu hoặc tiền gửi.
Kênh thứ hai là đồng USD. Vàng được định giá bằng USD trên thị trường quốc tế, nên khi Fed cắt giảm lãi suất làm USD suy yếu, giá vàng quy đổi ra các đồng tiền khác rẻ hơn tương đối, từ đó kích thích cầu đầu tư toàn cầu. Nghiên cứu của WGC cho thấy 70% biến động giá vàng giai đoạn 2020 đến 2025 có thể giải thích được bằng hai biến số này.
Dầu phản ứng với tăng trưởng kinh tế nhiều hơn lãi suất
Dầu mỏ phản ứng với chính sách tiền tệ toàn cầu theo cơ chế khác vàng. Lãi suất thấp kích thích tăng trưởng kinh tế và nhu cầu năng lượng, tạo lực đẩy cầu cho dầu. Đồng thời, USD yếu làm dầu rẻ hơn tính theo các đồng tiền khác, cũng kích thích nhu cầu nhập khẩu tại các nền kinh tế lớn như Trung Quốc và Ấn Độ.
Tuy nhiên khác với vàng, dầu còn chịu tác động lớn từ yếu tố địa chính trị và cung cầu thực tế. Đây là lý do tại sao trong giai đoạn hiện nay, dầu đang tăng vì chiến sự Iran trong khi chính sách tiền tệ toàn cầu lại có xu hướng thắt chặt, tạo ra sự phân hóa hiếm gặp giữa hai tài sản vốn thường di chuyển cùng chiều.
Forex nhạy cảm nhất với chênh lệch lãi suất giữa các nước
Thị trường ngoại hối nhạy cảm nhất với chênh lệch lãi suất giữa các ngân hàng trung ương. Khi Fed giữ lãi suất cao trong khi ECB hoặc BoJ cắt giảm, dòng vốn tìm đến USD để hưởng lợi suất cao hơn, đẩy DXY tăng và các đồng tiền còn lại suy yếu.
Trong bối cảnh chính sách tiền tệ toàn cầu đang phân hóa mạnh, thị trường forex đang chứng kiến dòng vốn chuyển về các đồng tiền trú ẩn an toàn như franc Thụy Sĩ và yên Nhật, trong khi các đồng tiền nhạy cảm với rủi ro tại thị trường mới nổi chịu áp lực mất giá. DXY đã tăng năm phiên liên tiếp sau khi chiến sự Iran bùng nổ, ghi nhận tuần tăng mạnh nhất kể từ tháng 11/2024.
Năm 2026 và cú đảo lộn bất ngờ từ chiến sự Iran
Bước vào năm 2026, toàn bộ lộ trình chính sách tiền tệ toàn cầu được hoạch định từ đầu năm đang bị chiến sự Iran buộc phải viết lại. Lý lẽ ủng hộ việc Fed giảm lãi suất đang tan biến khi cú sốc năng lượng mới làm Fed mất đi dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ như kỳ vọng trước đó.
Xác suất Fed giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 3 đã vượt 51%, trong khi khả năng cắt giảm lãi suất lần đầu bị đẩy lùi từ tháng 6 sang tháng 9/2026. Đây là sự thay đổi lớn so với kỳ vọng thị trường hồi đầu năm, khi phần lớn nhà đầu tư dự báo Fed sẽ cắt giảm ít nhất hai lần trong nửa đầu năm.
Vàng năm 2026 sẽ tăng hay tích lũy?
Chính sách tiền tệ toàn cầu phân hóa đang tạo ra môi trường phức tạp hơn cho vàng so với năm 2025. Một mặt, chiến sự Iran và bất ổn địa chính trị tiếp tục đẩy dòng tiền vào vàng như tài sản trú ẩn. Mặt khác, nếu Fed trì hoãn cắt giảm lãi suất do lạm phát tái bùng phát, USD mạnh lên sẽ tạo áp lực giảm giá lên vàng.
Năm 2026 nhiều khả năng không còn là giai đoạn tăng một chiều của kim loại quý như thời kỳ cao trào mà sẽ là năm của sự củng cố và phân hóa. Theo World Gold Council, các ngân hàng trung ương tiếp tục mua vàng với quy mô lớn trong năm 2026 để đa dạng hóa dự trữ và giảm phụ thuộc vào USD, tạo nền cầu vững chắc cho thị trường dù chính sách tiền tệ toàn cầu có đi theo hướng nào.
Dầu năm 2026 khi địa chính trị lấn át lãi suất
Trong ba tài sản chịu tác động của chính sách tiền tệ toàn cầu, dầu đang là tài sản phức tạp nhất trong năm 2026. Chiến sự Iran và eo biển Hormuz tê liệt tạo cú sốc cung mạnh đẩy dầu vượt 100 USD/thùng, trong khi xu hướng tăng trưởng kinh tế chậm lại do lãi suất cao lại làm giảm nhu cầu dầu về mặt lý thuyết.
Hiện tại yếu tố địa chính trị đang thắng thế hoàn toàn. Goldman Sachs đưa ra kịch bản 150 USD/thùng nếu Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cảnh báo giá dầu có thể vượt 200 USD/thùng. Điều này đặt ra nghịch lý cho chính sách tiền tệ toàn cầu: giá dầu cao vừa gây lạm phát cần thắt chặt tiền tệ, vừa kìm hãm tăng trưởng cần nới lỏng tiền tệ.
Forex năm 2026 và sự trở lại bất ngờ của đồng USD
Diễn biến bất ngờ nhất trong tác động của chính sách tiền tệ toàn cầu đến forex năm 2026 là sự trở lại của USD như tài sản trú ẩn an toàn. Sau nhiều tháng suy yếu do kỳ vọng Fed cắt giảm lãi suất, DXY bất ngờ bật tăng mạnh khi chiến sự Iran bùng nổ, phản ánh tâm lý risk-off toàn cầu.
Đồng euro đặc biệt dễ tổn thương khi châu Âu phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng. Franc Thụy Sĩ và yên Nhật ngược lại hưởng lợi từ dòng vốn trú ẩn. Tại Việt Nam, tỷ giá USD/VND chịu áp lực tăng khi DXY mạnh lên, dù Ngân hàng Nhà nước cho biết tỷ giá bình quân liên ngân hàng cuối tháng 2/2026 vẫn quanh mức 26.044 đồng/USD nhờ nguồn cung ngoại tệ dồi dào.
Chính sách tiền tệ toàn cầu tác động đến Việt Nam như thế nào?
Chính sách tiền tệ toàn cầu thay đổi đột ngột tạo ra ba kênh tác động trực tiếp đến Việt Nam. Thứ nhất, áp lực tỷ giá USD/VND tăng lên khi Fed trì hoãn cắt lãi suất, thu hẹp không gian điều hành của Ngân hàng Nhà nước. Thứ hai, lãi suất trong nước khó có thể giảm sâu trong kịch bản bất lợi, ảnh hưởng tiêu cực đến chi phí vốn của doanh nghiệp và ngân hàng.
Thứ ba, dòng vốn ngoại có xu hướng rút khỏi thị trường mới nổi khi lãi suất Mỹ duy trì cao, gây áp lực lên VN-Index và thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ toàn cầu chủ động và linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh thế giới biến động mạnh.
Những con số cần ghi nhớ
Vàng thế giới hiện dao động quanh 5.200 USD/ounce, dự báo lạc quan nhất từ JPMorgan là 6.300 USD/ounce vào cuối năm. Dầu Brent vượt 100 USD/thùng, Goldman Sachs cảnh báo kịch bản 150 USD/thùng nếu chiến sự kéo dài. DXY ghi nhận tuần tăng mạnh nhất kể từ tháng 11/2024. Xác suất Fed giữ nguyên lãi suất tháng 3 vượt 51%, trong khi lần cắt giảm đầu tiên bị đẩy lùi sang tháng 9/2026. Tỷ giá USD/VND cuối tháng 2/2026 ở mức 26.044 đồng, tăng nhẹ sau khi chiến sự bùng nổ.
Kết luận
Chính sách tiền tệ toàn cầu 2025-2026 đang viết lại luật chơi cho vàng, dầu và forex theo cách mà rất ít nhà đầu tư dự báo được từ đầu năm. Chu kỳ nới lỏng từng là nền tảng cho đà tăng vàng năm 2025 giờ đây đang bị đe dọa bởi lạm phát tái bùng phát từ chiến sự Iran. Nhà đầu tư Việt Nam cần theo dõi sát ba biến số quan trọng nhất là quyết định lãi suất của Fed ngày 18/3, diễn biến eo biển Hormuz và chỉ số CPI Mỹ tháng 2 dự kiến công bố giữa tháng 3, vì đây là những tín hiệu sớm nhất cho biết chính sách tiền tệ toàn cầu sẽ đi theo hướng nào trong quý II/2026.
Xem thêm: Bảng giá dầu hôm nay
Bài viết mang tính chất thông tin và phân tích kinh tế vĩ mô, không phải khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư cần tự đánh giá và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
