Chi phí logistics Việt Nam đang trở thành bài toán sống còn của hàng nghìn doanh nghiệp xuất khẩu trong năm 2026. Khi giá dầu thế giới tăng gần 50% chỉ trong tháng 3/2026 do xung đột Trung Đông, chi phí nhiên liệu kéo theo toàn bộ chuỗi vận tải, kho bãi và phân phối cùng leo thang. Kết quả là biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị bào mòn, năng lực cạnh tranh xuất khẩu suy giảm, và áp lực lạm phát trong nước gia tăng rõ rệt. Bài viết phân tích chi tiết thực trạng chi phí logistics Việt Nam hiện nay, nguyên nhân sâu xa và các giải pháp doanh nghiệp cần triển khai ngay.
Chi phí logistics Việt Nam đang ở mức nào?
Quy mô thị trường và tỷ trọng chi phí
Theo số liệu từ Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), quy mô thị trường logistics Việt Nam đạt khoảng 40 đến 45 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng 14 đến 16% mỗi năm. Đây là một trong những thị trường logistics tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á.
Tuy nhiên, chi phí logistics Việt Nam vẫn ở mức cao so với các quốc gia cạnh tranh trong khu vực. Trong đó, chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 30 đến 50% tổng chi phí vận tải theo đánh giá của các chuyên gia ngành. Khi giá xăng dầu tăng mạnh, đây là khoản chi phí bị tác động đầu tiên và nặng nề nhất.
Cú sốc tháng 3/2026: Chi phí logistics tăng 50% đến 100%
Từ cuối tháng 2/2026, khi xung đột quân sự tại Trung Đông leo thang và Eo biển Hormuz bị gián đoạn, chi phí logistics Việt Nam trên các tuyến vận tải quốc tế tăng vọt. Theo ghi nhận thực tế, chi phí vận tải quốc tế leo thang phổ biến từ 50% đến 100% chỉ trong vài tuần.
Đặc biệt, chi phí vận chuyển trên tuyến đường biển đã chiếm tới gần 20% giá trị của một thùng dầu thô, so với mức chỉ khoảng 5% vào giữa năm 2025. Con số này phản ánh mức độ nghiêm trọng của cú sốc nguồn cung năng lượng đối với toàn bộ chuỗi cung ứng.
Vì sao chi phí logistics Việt Nam lại nhạy cảm với giá xăng dầu?
Cơ cấu vận tải phụ thuộc nặng vào đường bộ
Việt Nam hiện có tổng kim ngạch thương mại tiến sát mốc 1.000 tỷ USD, với xuất khẩu sang Mỹ chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, hệ thống vận tải trong nước vẫn phụ thuộc rất lớn vào đường bộ, loại hình tiêu thụ nhiên liệu nhiều nhất trong chuỗi chi phí logistics Việt Nam.
Sự thiếu kết nối giữa các phương thức vận tải, đặc biệt là đường sắt và đường thủy nội địa, khiến hàng hóa phải qua nhiều chặng trung chuyển, đẩy chi phí cao hơn đáng kể so với các quốc gia có hệ thống logistics đa phương thức phát triển như Thái Lan, Malaysia.
Phần lớn doanh nghiệp logistics còn quy mô nhỏ
Phần lớn doanh nghiệp logistics Việt Nam có quy mô nhỏ, hạn chế về vốn và công nghệ. Điều này khiến khả năng tối ưu hóa lộ trình, kiểm soát tiêu hao nhiên liệu và hấp thụ biến động giá còn thấp. Khi giá xăng dầu tăng đột ngột, các doanh nghiệp nhỏ không có đủ nguồn lực tài chính để “gồng mình” chờ thị trường ổn định, buộc phải chuyển ngay chi phí sang khách hàng thông qua điều chỉnh phụ phí nhiên liệu.
Thủ tục hành chính và hạ tầng còn là điểm nghẽn
Chi phí và thời gian thực hiện thủ tục hành chính tại các cửa khẩu và cảng biển dù đã cải thiện nhưng vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực. Khi cộng thêm áp lực từ giá xăng dầu tăng, tổng chi phí logistics Việt Nam trở nên đặc biệt nặng nề với các doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp như dệt may, da giày và thủy sản.
Tác động thực tế đến các ngành xuất khẩu chủ lực
Dệt may và da giày: Chuỗi cung ứng dễ tổn thương
Theo báo cáo, tỷ lệ chủ động nguồn cung nguyên phụ liệu của ngành da giày mới đạt khoảng 50 đến 55%, trong khi gần 45% còn lại phải nhập từ nước ngoài. Khi các tuyến vận tải biển qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn, thời gian vận chuyển nguyên liệu bị kéo dài, chi phí logistics Việt Nam cho nhóm ngành này tăng mạnh, gây áp lực trực tiếp lên tiến độ giao hàng và giá thành sản phẩm.
Đại diện một doanh nghiệp may mặc cho biết chỉ cần giá xăng tăng là các đơn vị vận chuyển ngay lập tức điều chỉnh phụ phí nhiên liệu. Chi phí giao nhận của doanh nghiệp bị ảnh hưởng theo dây chuyền, từ nguyên phụ liệu đầu vào đến thành phẩm đầu ra.
Thủy sản: Thời gian vận chuyển kéo dài thêm 1 đến 2 tuần
Theo Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong hai tháng đầu năm 2026 ngành thủy sản vẫn duy trì tăng trưởng, song đang phải đối mặt với áp lực chi phí vận tải quốc tế tăng đáng kể. Các hãng tàu điều chỉnh hải trình để tránh khu vực bất ổn, khiến thời gian vận chuyển sang châu Âu và bờ Đông Hoa Kỳ kéo dài thêm từ một đến hai tuần.
Điều này không chỉ làm tăng chi phí logistics Việt Nam cho ngành thủy sản mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hàng tươi sống và khả năng cạnh tranh về giá tại thị trường đích.
Sản xuất công nghiệp: PMI tháng 3 ghi nhận mức tăng giá nhanh nhất 15 năm
Theo báo cáo Chỉ số Nhà Quản trị Mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam tháng 3/2026 do S&P Global (tập đoàn tài chính và dữ liệu Mỹ) công bố, chi phí đầu vào tăng mạnh đã khiến giá bán đầu ra tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 4/2011. Nguyên nhân chủ yếu là giá dầu tăng do chiến tranh ở Trung Đông, kéo theo chi phí nhiên liệu, vận tải và cước phí logistics đồng loạt tăng theo.
Đáng chú ý, thời gian giao hàng của nhà cung cấp bị kéo dài ở mức lớn nhất trong bốn năm, chủ yếu do chi phí nhiên liệu tăng gây chậm trễ trong vận tải và logistics. Chỉ số PMI tháng 3 dù vẫn trên ngưỡng 50 điểm với mức 51,2, nhưng đã giảm mạnh từ 54,3 điểm của tháng 2.
Chi phí logistics Việt Nam trước 3 lớp rủi ro địa chính trị
Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam Ngô Khắc Lễ chỉ ra ba lớp rủi ro mà căng thẳng Trung Đông đang tạo ra với chi phí logistics Việt Nam.
Lớp rủi ro 1: Năng lượng
Giá dầu tăng cao trực tiếp đẩy chi phí nhiên liệu của toàn bộ phương tiện vận tải lên cao. Đây là chi phí không thể cắt giảm ngay lập tức và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu chi phí logistics Việt Nam.
Lớp rủi ro 2: Vận tải quốc tế
Khi các hãng tàu phải đổi lộ trình để tránh khu vực xung đột, thời gian vận chuyển tăng, cước phí tăng và phụ phí bất thường được áp dụng. Các tuyến hàng không trung chuyển qua Trung Đông cũng bị gián đoạn, kéo thời gian bay và chi phí khai thác lên cao, làm giá cước hàng không leo thang theo.
Lớp rủi ro 3: Tỷ giá
Khi giá dầu tăng và đồng USD mạnh lên, tỷ giá VND/USD chịu áp lực. Chi phí nhập khẩu nguyên liệu đầu vào tăng theo tỷ giá, làm chi phí logistics Việt Nam và chi phí sản xuất cùng leo thang, tạo vòng xoáy kép khó kiểm soát.
Chính phủ phản ứng thế nào trước bài toán chi phí logistics?
Công điện 28 ngày 1/4/2026: Siết quản lý giá vận tải
Ngay ngày 1/4/2026, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc đã ký Công điện số 28/CĐ-TTg yêu cầu kiểm soát chặt giá dịch vụ vận tải, cảng biển. Các doanh nghiệp bị yêu cầu kê khai, niêm yết đúng quy định và khuyến khích giảm chi phí trong chuỗi cung ứng. Đây là phản ứng chính sách trực tiếp trước tình trạng chi phí logistics Việt Nam leo thang do tác động địa chính trị.
Giảm thuế xăng dầu: Hỗ trợ trực tiếp chi phí đầu vào
Chính sách giảm thuế xăng dầu với ba sắc thuế về 0% từ ngày 26/3 đến 15/4/2026, và đề xuất kéo dài đến 30/6, là biện pháp hỗ trợ trực tiếp và hiệu quả nhất để giảm chi phí logistics Việt Nam trong ngắn hạn. Khi giá xăng hôm nay giảm từ 4.750 đến 5.620 đồng/lít, chi phí vận hành của toàn bộ đội xe vận tải được giảm theo tương ứng.
Đầu tư hạ tầng và phát triển vận tải đa phương thức
Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Xây dựng chủ trì nâng cấp hạ tầng giao thông, hệ thống kho bãi, cảng biển nước sâu và các trung tâm logistics. Đặc biệt, phát triển giao thông đường thủy tại Đồng bằng sông Cửu Long được xem là giải pháp chiến lược để giảm chi phí logistics Việt Nam dài hạn, thay thế dần vận tải đường bộ tiêu hao nhiên liệu cao.
Doanh nghiệp cần làm gì để tối ưu chi phí logistics Việt Nam?
Tối ưu lộ trình và ứng dụng công nghệ
Viettel Logistics đang là điển hình triển khai hệ thống quản lý vận tải thông minh (Smart TMS) tự thiết kế, giúp giám sát hành trình, kiểm soát tiêu hao nhiên liệu và điều phối phương tiện theo thời gian thực. Kết quả là chi phí logistics Việt Nam của đơn vị được tối ưu trên toàn bộ chuỗi thay vì chỉ từng khâu riêng lẻ.
Doanh nghiệp cũng cần xem xét rà soát lại toàn bộ hệ thống nhà cung cấp, tối ưu hóa lộ trình vận tải để giảm quãng đường và mức tiêu hao nhiên liệu. Việc tăng cường dự báo nhu cầu giúp hạn chế tồn kho dư thừa, giảm chi phí lưu trữ và tối ưu dòng tiền.
Đa dạng hóa phương thức vận tải
Một hướng đi quan trọng là từng bước kết hợp vận tải đường bộ với đường sắt và đường thủy nội địa, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu xăng dầu trên các tuyến vận chuyển dài. Đây không chỉ là giải pháp giảm chi phí logistics Việt Nam mà còn giúp doanh nghiệp tuân thủ các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe của thị trường châu Âu.
Xây dựng kịch bản tài chính linh hoạt
Trong bối cảnh thị trường năng lượng còn bất ổn, doanh nghiệp cần mở rộng vai trò từ kiểm soát ngân sách sang chủ động xây dựng các kịch bản tài chính linh hoạt. Khả năng dự báo và phản ứng nhanh trước biến động năng lượng sẽ quyết định mức độ ổn định dòng tiền và khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào cắt giảm chi phí ngắn hạn mà cần xây dựng nền tảng vận hành linh hoạt hơn, từ đó gia tăng sức chống chịu trước các cú sốc thị trường trong tương lai.
Chi phí logistics Việt Nam và xu hướng chuyển đổi xanh
Nghịch lý tích cực từ cú sốc xăng dầu là nó đang thúc đẩy ngành logistics Việt Nam chuyển đổi xanh nhanh hơn dự kiến.
Mô hình cảng xanh đang được nhân rộng
Cảng container Quốc tế Sài Gòn đã sử dụng hoàn toàn cẩu bờ và cẩu tải chạy điện, giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm đáng kể lượng phát thải. Mô hình này đang được nhân rộng ra nhiều cảng biển lớn, vừa giảm chi phí logistics Việt Nam về năng lượng vừa đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu.
Điện hóa phương tiện vận tải nội bộ
Nhiều cảng đang đưa vào khai thác các xe đầu kéo chạy điện, tiến tới điện hóa toàn bộ phương tiện vận tải nội bộ. Đây là bước đi quan trọng trong lộ trình giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, giúp chi phí logistics Việt Nam ổn định hơn trước biến động giá xăng dầu trong dài hạn.
Các chuyên gia nhận định rằng việc phát triển hệ sinh thái logistics xanh từ cảng biển, vận tải đến kho bãi sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam không chỉ giảm thiểu tác động từ biến động giá xăng dầu mà còn hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong kỷ nguyên kinh tế xanh.
Triển vọng chi phí logistics Việt Nam nửa cuối 2026
Xu hướng chi phí logistics Việt Nam trong các tháng còn lại của năm 2026 phụ thuộc vào hai biến số chính.
Biến số thứ nhất là tốc độ hạ nhiệt của xung đột Trung Đông và khả năng Eo biển Hormuz được khai thông. Nếu tình hình địa chính trị ổn định trở lại trong quý 2, giá dầu hạ về vùng 80 đến 90 USD/thùng, chi phí nhiên liệu vận tải sẽ giảm theo và chi phí logistics Việt Nam có cơ sở hồi phục về mức bình thường.
Biến số thứ hai là tốc độ triển khai hạ tầng logistics và chuyển đổi số của doanh nghiệp. Đây là yếu tố nội tại mà Việt Nam có thể chủ động kiểm soát, không phụ thuộc vào biến động bên ngoài. Các chuyên gia Ngân hàng Thế giới khuyến nghị Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, phát triển vận tải đa phương thức và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng để giảm chi phí logistics Việt Nam một cách bền vững.
Trong ngắn hạn, chính sách giảm thuế xăng dầu kéo dài đến tháng 6/2026 là bộ đệm quan trọng giúp doanh nghiệp logistics và xuất khẩu trụ vững qua giai đoạn giá năng lượng còn bất ổn. Song về dài hạn, bài toán chi phí logistics Việt Nam chỉ được giải quyết triệt để khi hạ tầng được nâng cấp, công nghệ được ứng dụng rộng rãi và năng lượng xanh dần thay thế nhiên liệu hóa thạch trong toàn bộ chuỗi vận tải.
Bài viết mang tính thông tin và tổng hợp từ các nguồn báo chí chính thống. Số liệu trong bài có thể thay đổi theo diễn biến thị trường. Nội dung không cấu thành tư vấn tài chính, đầu tư hay pháp lý. Doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi đưa ra các quyết định liên quan đến chiến lược logistics và chuỗi cung ứng.
