Chiến sự Iran lạm phát lãi suất đang trở thành bộ ba rủi ro nguy hiểm nhất với kinh tế toàn cầu hiện nay, khi giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng có thể đẩy lạm phát tiêu dùng Mỹ từ 2,4% lên trên 4%, gấp đôi mục tiêu của Fed. Các ngân hàng trung ương lớn đang bị dồn vào thế kẹt chưa từng thấy: vừa phải kiểm soát lạm phát tái bùng phát từ năng lượng, vừa phải hỗ trợ tăng trưởng đang chậm lại vì cùng cú sốc đó.
Đây chính là “bẫy chính sách” mà giới kinh tế học lo ngại nhất, và chiến sự Iran đang dần biến kịch bản đó thành hiện thực.
Vì sao giá dầu quyết định lộ trình lãi suất?
Dầu mỏ là nguyên liệu đầu vào của gần như mọi ngành sản xuất, từ vận tải, nông nghiệp đến công nghiệp chế biến. Khi giá dầu tăng mạnh và duy trì ở mức cao, chi phí sản xuất toàn nền kinh tế leo thang đồng loạt, tạo ra áp lực lạm phát dai dẳng khó kiểm soát hơn nhiều so với lạm phát cầu kéo thông thường.
Theo ước tính của chuyên gia kinh tế James Knightley tại ING (tập đoàn tài chính đa quốc gia Hà Lan), dầu lên mốc 100 USD/thùng có thể đẩy lạm phát tiêu dùng Mỹ từ 2,4% trong tháng 1/2026 lên trên 4%. Fed đặt mục tiêu lạm phát 2% theo chỉ số PCE, tức là mức 4% sẽ đặt cơ quan này vào thế buộc phải hành động, dù nền kinh tế đang mất đà tăng trưởng.
Chiến sự Iran dài thêm một tuần, lạm phát tăng thêm bao nhiêu?
Con số cụ thể nhất giúp nhà đầu tư đánh giá rủi ro chiến sự Iran lạm phát lãi suất đến từ Ajay Rajadhyaksha, Trưởng nghiên cứu lãi suất tại Barclays (tập đoàn ngân hàng đa quốc gia hàng đầu Anh Quốc). Theo ông, mỗi khi dầu tăng bền vững thêm 10 USD/thùng sẽ làm giảm 10 đến 20 điểm cơ bản tăng trưởng kinh tế trong 12 tháng tới.
Nếu dầu duy trì ở mức 120 USD/thùng, kinh tế Mỹ và toàn cầu sẽ chịu tổn thương đáng kể. Còn ở kịch bản dầu vọt lên 150 USD/thùng mà Goldman Sachs cảnh báo, thiệt hại tăng trưởng GDP toàn cầu có thể lên tới 0,4%, xóa sổ toàn bộ đà phục hồi mà PMI toàn cầu tháng 2/2026 ghi nhận được.
Mỗi ngân hàng trung ương lớn đang bị kẹt như thế nào?
Fed: Lợi thế năng lượng không giúp thoát bẫy lạm phát
Trong số các ngân hàng trung ương lớn, Fed có mức độ chịu đựng tốt nhất trước cú sốc chiến sự Iran lạm phát lãi suất nhờ Mỹ là nước xuất khẩu năng lượng ròng. Khi giá dầu tăng, doanh thu ngành năng lượng Mỹ tăng theo, phần nào bù đắp thiệt hại từ chi phí sản xuất cao hơn.
Tuy nhiên áp lực giá lớn hơn vẫn củng cố quan điểm thận trọng của nhiều thành viên Fed về việc nới lỏng thêm. Xác suất Fed giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 3 đã vượt 51%, trong khi khả năng cắt giảm lãi suất lần đầu trong năm bị đẩy lùi từ tháng 6 sang tháng 9/2026 theo dữ liệu từ CME FedWatch.
Ngân hàng Trung ương Anh: Áp lực đến sớm và mạnh nhất
Ngân hàng Trung ương Anh là tổ chức chịu áp lực từ chiến sự Iran lạm phát lãi suất sớm nhất và trực tiếp nhất trong số các nền kinh tế phát triển. Kỳ vọng của thị trường về việc BoE cắt giảm lãi suất trong tháng 3 đã bốc hơi nhanh chóng, giảm từ 74% xuống chỉ còn 11% chỉ trong vài ngày sau khi chiến sự bùng nổ.
Ủy ban chính sách tiền tệ của BoE đang có ý kiến trái chiều, và việc giá dầu mới tăng mạnh có thể khiến phần đông thành viên chọn cách án binh bất động thay vì cắt giảm. Mọi sự chú ý đang đổ dồn vào quyết định chính thức của BoE dự kiến vào ngày 19/3.
ECB: Tạm thời được bảo vệ nhưng không thể chủ quan
Ngân hàng Trung ương châu Âu có phần may mắn hơn khi lạm phát eurozone hiện ở mức 1,7%, thấp hơn mục tiêu 2%, tạo ra một vùng đệm tạm thời trước cú sốc chiến sự Iran lạm phát lãi suất. Điều này cho phép ECB duy trì lập trường ít phản ứng hơn trong ngắn hạn so với Fed hay BoE.
Tuy nhiên nếu chiến sự kéo dài trên 6 tuần và giá năng lượng duy trì cao, lạm phát châu Âu sẽ vượt mục tiêu và ECB sẽ mất đi lợi thế này. Châu Âu là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào năng lượng nhập khẩu, do đó tác động tích lũy của chiến sự Iran đối với khu vực này sẽ ngày càng trầm trọng hơn theo thời gian.
Bẫy chính sách là gì và tại sao nguy hiểm hơn suy thoái thông thường?
Bẫy chính sách xảy ra khi một ngân hàng trung ương đối mặt đồng thời với hai mục tiêu mâu thuẫn nhau: vừa cần hạ lãi suất để kích thích tăng trưởng đang chậm lại, vừa cần giữ hoặc tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát đang leo thang. Trong trường hợp này dù hành động theo hướng nào cũng đều gây thiệt hại.
Chiến sự Iran đang tạo ra chính xác điều kiện đó. Giá dầu cao bào mòn sức mua của người tiêu dùng, làm chậm tăng trưởng và đòi hỏi nới lỏng tiền tệ. Nhưng đồng thời lạm phát tái bùng phát lại đòi hỏi thắt chặt. Kết quả là chiến sự Iran lạm phát lãi suất có thể đẩy nhiều nền kinh tế vào trạng thái đình lạm, tức tăng trưởng thấp kết hợp lạm phát cao, kịch bản tồi tệ nhất cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.
Việt Nam đứng trước rủi ro lãi suất và tỷ giá như thế nào?
Tác động của chiến sự Iran lạm phát lãi suất đến Việt Nam diễn ra theo hai kênh song song. Thứ nhất, giá dầu nhập khẩu tăng vọt tạo áp lực trực tiếp lên CPI trong nước, buộc Ngân hàng Nhà nước phải cân nhắc giữ nguyên hoặc thậm chí tăng lãi suất điều hành để bảo vệ tỷ giá và kiềm chế lạm phát.
Thứ hai, khi Fed trì hoãn cắt giảm lãi suất, áp lực tỷ giá USD/VND tăng lên do dòng vốn có xu hướng ở lại tài sản Mỹ thay vì chảy vào các thị trường mới nổi. Điều này thu hẹp không gian điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước, đặc biệt ảnh hưởng tiêu cực đến các ngành thâm dụng vốn như ngân hàng, bất động sản và chứng khoán.
Kịch bản nào có thể xảy ra tiếp theo?
Kịch bản tích cực: Chiến sự hạ nhiệt trong 2 đến 3 tuần, giá dầu hạ về vùng 85 đến 90 USD/thùng và lạm phát không vượt 3%. Fed cắt lãi suất đúng lộ trình tháng 6, bẫy chính sách được tháo gỡ và niềm tin doanh nghiệp phục hồi nhanh.
Kịch bản cơ sở: Chiến sự kéo dài 4 đến 6 tuần, dầu duy trì quanh 100 đến 120 USD/thùng và lạm phát Mỹ tăng lên 3,5 đến 4%. Fed trì hoãn cắt lãi suất đến tháng 9, BoE đóng băng chính sách và tăng trưởng toàn cầu giảm thêm 0,2 đến 0,3%.
Kịch bản tiêu cực: Chiến sự kéo dài trên 2 tháng, dầu vượt 150 USD/thùng và lạm phát bùng phát toàn cầu. Các ngân hàng trung ương buộc phải tăng lãi suất thay vì cắt giảm, đẩy nhiều nền kinh tế vào đình lạm và nguy cơ suy thoái kỹ thuật tăng cao.
Kết luận
Chiến sự Iran lạm phát lãi suất đang hình thành một vòng phản hồi tiêu cực nguy hiểm: chiến sự kéo dài đẩy giá dầu lên cao, giá dầu cao tái kích hoạt lạm phát, lạm phát buộc ngân hàng trung ương giữ lãi suất cao, lãi suất cao kìm hãm tăng trưởng đang chậm lại. Biến số duy nhất có thể phá vỡ vòng phản hồi này là một lệnh ngừng bắn tại Trung Đông, điều mà Tổng thống Trump đã ám chỉ nhưng chưa xác nhận thời điểm cụ thể.
Xem thêm: Bảng giá dầu hôm nay
Bài viết mang tính chất thông tin và phân tích kinh tế vĩ mô, không phải khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư cần tự đánh giá và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
