Eo biển Hormuz tê liệt sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát ngày 28/2/2026, kéo theo gián đoạn nghiêm trọng tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu. Lưu lượng tàu dầu qua Hormuz đã giảm tới 90% chỉ trong một tuần, đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng.
Đây là cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất kể từ năm 1973, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc nguồn cung chưa từng có trong lịch sử hiện đại.
Eo biển Hormuz là gì và tại sao lại quan trọng?
Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Ả Rập, nằm giữa Iran ở phía bắc và bán đảo Arab ở phía nam. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 54km với các luồng hàng hải rộng 3,7km dành cho tàu thuyền ra vào.
Mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô cùng lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng được vận chuyển qua đây, tương đương khoảng 20% tổng lượng dầu giao dịch trên toàn thế giới. Mỗi tháng có khoảng 3.000 tàu di chuyển qua Hormuz, khiến đây trở thành điểm nghẽn năng lượng quan trọng bậc nhất hành tinh.
Eo biển Hormuz tê liệt như thế nào sau xung đột?
Ngày 28/2/2026, liên quân Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran với hơn 200 máy bay chiến đấu tấn công 500 mục tiêu trên lãnh thổ Tehran. Đáp lại, Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz và cảnh báo bất kỳ tàu thuyền nào cố đi qua sẽ bị tấn công.
Trong vòng 1 tuần, Tổ chức Hàng hải Quốc tế ghi nhận ít nhất 9 vụ tấn công vào tàu thuyền tại khu vực eo biển Hormuz, khiến ít nhất 7 người thiệt mạng. Dữ liệu từ các công ty theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz đã giảm tới 90% chỉ trong vòng một tuần kể từ khi xung đột bùng phát.
Iran dùng vũ khí gì để khiến eo biển Hormuz tê liệt?
Thủy lôi, vũ khí rẻ nhưng gây tê liệt cả tuyến hàng hải
Địa lý của eo biển Hormuz tạo lợi thế tối đa cho Iran khi sử dụng thủy lôi. Độ sâu hạn chế của eo biển khiến tàu thuyền dễ bị tổn thương, trong khi các luồng hàng hải hẹp không cho phép tàu cơ động tránh né.
Lịch sử đã chứng minh sức tàn phá của chiến thuật này. Trong cuộc chiến Iran, Iraq những năm 1980, một tàu chở dầu lớn được Hải quân Mỹ hộ tống đã bị hư hại nặng do trúng thủy lôi Iran. Năm 1991, hai tàu chiến Mỹ là USS Tripoli và USS Princeton cũng bị thủy lôi làm hư hại nghiêm trọng.
Tên lửa chống hạm và UAV tấn công bầy đàn
Bên cạnh thủy lôi, Iran sở hữu kho tên lửa chống hạm đa dạng từ tên lửa hành trình đến tên lửa đạn đạo chống hạm tầm xa, cùng số lượng lớn UAV tấn công một chiều. Theo chuyên gia an ninh hàng hải Nick Charles thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, Tehran đã phát triển năng lực đủ để phong tỏa Hormuz trong thời gian lên đến một tháng hoặc hơn.
Các hệ thống tên lửa chống hạm được triển khai từ nhiều bệ phóng di động trên bờ, thậm chí được ngụy trang dưới dạng xe tải dân sự, khiến việc phát hiện và tiêu diệt trước trở nên cực kỳ khó khăn.
Eo biển Hormuz tê liệt tác động thế nào đến thị trường dầu khí?
Giá dầu Brent tăng vọt lên trên 100 USD/thùng, lần đầu tiên kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine năm 2022. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran còn cảnh báo giá dầu có thể tăng lên hơn 200 USD/thùng nếu các cuộc tấn công tiếp diễn.
Không chỉ dầu thô, thị trường khí tự nhiên hóa lỏng cũng bị ảnh hưởng nặng nề khi phần lớn lượng LNG xuất khẩu từ Qatar và các nước vùng Vịnh phải đi qua tuyến đường này. Tập đoàn vận tải container lớn nhất thế giới MSC đã thông báo áp phụ phí nhiên liệu đối với các lô hàng ít nhất đến tháng 4/2026, phản ánh chi phí logistics toàn cầu đang tăng vọt.
Mỹ có thể mở lại eo biển Hormuz không?
Washington đang triển khai nhiều biện pháp để khôi phục dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết Washington đang làm suy giảm đáng kể khả năng tấn công của Iran, và khi các mối đe dọa này giảm bớt, dòng chảy dầu mỏ sẽ sớm được khôi phục.
Mỹ cũng đang xem xét triển khai tàu hải quân hộ tống và cung cấp các gói bảo hiểm do chính phủ bảo trợ nhằm khuyến khích tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên một quan chức Mỹ thừa nhận kế hoạch vẫn chưa có mốc thời gian cụ thể.
Theo bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, giải pháp hộ tống quân sự khó áp dụng vì Mỹ đang là nhân vật chính trong cuộc xung đột này, không phải bên trung lập như thập niên 1980. Giới chuyên gia nhận định yếu tố then chốt để khôi phục Hormuz là giảm căng thẳng hoặc đạt được một lệnh ngừng bắn.
Eo biển Hormuz tê liệt ảnh hưởng tới Việt Nam ra sao?
Việt Nam đang có 6 tàu hoạt động trong khu vực Trung Đông và các tàu này đã được yêu cầu thường xuyên cập nhật thông tin an ninh hàng hải. Tác động trực tiếp tới Việt Nam diễn ra theo ba kênh chính.
Thứ nhất, cước vận tải biển tăng mạnh làm đội chi phí logistics cho hàng hóa xuất nhập khẩu, đặc biệt hàng từ châu Âu và Trung Đông. Thứ hai, giá xăng dầu trong nước chịu áp lực tăng theo giá dầu thế giới, làm tăng chi phí sản xuất và gây áp lực lạm phát.
Thứ ba, nhóm cổ phiếu dầu khí như GAS, PVS, PVD và PLX hưởng lợi từ giá dầu tăng, trong khi các ngành sử dụng nhiều năng lượng và vận tải chịu áp lực chi phí tăng cao.
Kịch bản nào có thể xảy ra tiếp theo với eo biển Hormuz?
Kịch bản tích cực: Xung đột hạ nhiệt trong vòng 2 đến 3 tuần nhờ đàm phán ngoại giao hoặc Mỹ triển khai thành công lực lượng hộ tống tàu dầu. Eo biển Hormuz dần phục hồi hoạt động, giá dầu hạ về vùng 85 đến 90 USD/thùng và chuỗi cung ứng toàn cầu ổn định trở lại.
Kịch bản cơ sở: Chiến sự kéo dài thêm 4 đến 6 tuần, eo biển Hormuz tê liệt một phần với lưu lượng tàu dầu chỉ phục hồi khoảng 30 đến 40% so với mức bình thường. Giá dầu dao động quanh 100 đến 120 USD/thùng, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục bị gián đoạn và lạm phát leo thang tại nhiều quốc gia.
Kịch bản tiêu cực: Iran rải thủy lôi dày đặc dọc các luồng hàng hải, khiến eo biển Hormuz tê liệt hoàn toàn trong nhiều tuần thậm chí nhiều tháng. Giá dầu vọt lên 150 đến 200 USD/thùng, đẩy kinh tế toàn cầu vào nguy cơ suy thoái nghiêm trọng tương tự khủng hoảng dầu mỏ năm 1973.
Kết luận
Eo biển Hormuz tê liệt là cú sốc năng lượng lớn nhất thế giới kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Với 20% lượng dầu thô toàn cầu đang bị gián đoạn, mỗi ngày xung đột kéo dài là thêm một ngày chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu chịu áp lực.
Nhà đầu tư Việt Nam cần theo dõi sát diễn biến tại tuyến hàng hải này vì đây là yếu tố quyết định trực tiếp đến giá dầu, lạm phát và chi phí logistics trong những tuần tới.
Xem thêm: Bảng giá dầu hôm nay
