Ấn Độ Nhật Bản đang là hai tâm điểm của cuộc chiến thương mại toàn cầu khi cả hai nền kinh tế lớn nhất châu Á chọn hai hướng ứng phó hoàn toàn trái ngược với chính quyền Trump: một bên nhượng bộ thuế quan có chọn lọc, một bên rải tiền đầu tư trực tiếp để mua lấy thiện chí.
Điểm chung của Ấn Độ Nhật Bản là đều nhận ra rằng đối đầu trực diện với Trump không phải lựa chọn khả thi. Điểm khác nhau nằm ở năng lực đàm phán, đòn bẩy kinh tế và mức độ phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng bên ngoài.
Ấn Độ giảm thuế hàng Mỹ: Nhượng bộ có tính toán
Chính phủ Modi đã chủ động cắt giảm thuế nhập khẩu một loạt hàng hóa Mỹ trước thềm vòng đàm phán thương mại song phương. Các mặt hàng được hạ thuế bao gồm xe máy phân khối lớn, linh kiện điện tử, nông sản chọn lọc và một số sản phẩm công nghệ, nhắm thẳng vào những mặt hàng Trump từng phàn nàn là bị đối xử bất công tại thị trường Ấn Độ.
Động thái này không phải ngẫu nhiên. Thâm hụt thương mại của Mỹ với Ấn Độ đạt khoảng 45 tỷ USD trong năm 2025, đủ để Ấn Độ lọt vào danh sách ưu tiên điều tra của USTR. New Delhi đang tính toán rằng nhượng bộ sớm và chủ động sẽ mang lại kết quả đàm phán tốt hơn so với chờ bị ép từ bên ngoài, đặc biệt khi Ấn Độ vẫn còn nhiều dư địa để đổi chác trong các lĩnh vực dịch vụ tài chính và công nghệ.
Bài toán dầu Nga: Vòng kim cô của Ấn Độ
Tuy nhiên chiến lược nhượng bộ của Ấn Độ đang vấp phải một rào cản lớn mà thuế quan không thể giải quyết được. Kể từ sau khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022, Ấn Độ đã tận dụng mức chiết khấu sâu để tăng mạnh nhập khẩu dầu Nga, đến mức Nga hiện chiếm hơn 35% tổng lượng dầu nhập khẩu của nước này, vượt qua cả Trung Đông để trở thành nguồn cung số một.
Chính quyền Trump đang cân nhắc các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhắm vào các nước tiếp tục mua dầu Nga, điều này đặt Ấn Độ vào tình thế cực kỳ khó xử. Nếu tuân thủ lệnh cấm, Ấn Độ sẽ mất nguồn dầu giá rẻ đang giúp kiềm chế lạm phát trong nước và mất đòn bẩy cạnh tranh về chi phí năng lượng so với Trung Quốc. Nếu tiếp tục mua dầu Nga, mọi nỗ lực giảm thuế và xây dựng thiện chí với Washington có thể bị xóa sạch chỉ trong một quyết định trừng phạt.
Nhật Bản chọn con đường đầu tư trực tiếp
Trong khi Ấn Độ chọn nhượng bộ thuế quan, Nhật Bản áp dụng chiến lược khác biệt hoàn toàn: dùng tiền để xây dựng quan hệ. Chính phủ Thủ tướng Ishiba và các tập đoàn lớn của Nhật đã cam kết đầu tư tổng cộng 36 tỷ USD vào thị trường Mỹ, tập trung vào các lĩnh vực mà Trump đặc biệt ưu tiên như sản xuất chip, ô tô điện và cơ sở hạ tầng năng lượng.
Toyota, Nippon Steel và SoftBank (tập đoàn đầu tư công nghệ lớn nhất Nhật Bản) nằm trong nhóm đầu tiên công bố các khoản cam kết cụ thể. Chiến lược này nhắm thẳng vào điểm yếu chính trị của Trump là tạo việc làm cho người Mỹ, thay vì tranh luận về mức thuế quan công bằng hay không công bằng. Bài học từ thương vụ Foxconn năm 2017 cho thấy các cam kết đầu tư lớn có thể mua được nhiều tháng miễn dịch khỏi các cuộc tấn công thương mại của Trump hơn bất kỳ thỏa thuận thuế quan nào.
Thặng dư thương mại Nhật Bản vẫn là vấn đề chưa giải quyết
Dù vậy chiến lược đầu tư của Nhật Bản cũng không phải không có rủi ro. Thặng dư thương mại của Nhật với Mỹ hiện vào khoảng 68 tỷ USD mỗi năm, chủ yếu đến từ ô tô và linh kiện điện tử. Trump đã nhiều lần nhắc đến con số này như bằng chứng về sự bất công thương mại, và 36 tỷ USD đầu tư cam kết chưa chắc đủ để lấp đầy khoảng trống chính trị mà con số 68 tỷ USD thặng dư tạo ra.
Rủi ro lớn hơn là các cam kết đầu tư thường mất nhiều năm để hiện thực hóa, trong khi quyết định áp thuế quan của Trump có thể đến trong vài tuần. Nếu đàm phán thương mại Mỹ và Nhật Bản bế tắc, các tập đoàn Nhật đang cân nhắc dịch chuyển thêm chuỗi cung ứng sang Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam và Thái Lan, như kế hoạch dự phòng.
So sánh hai chiến lược và bài học cho Việt Nam
Đặt cạnh nhau, chiến lược của Ấn Độ Nhật Bản cho thấy không có công thức chung nào để ứng phó với chính sách thương mại của Trump. Ấn Độ có lợi thế về thị trường nội địa khổng lồ và vị thế địa chính trị quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương của Mỹ, nhưng lại bị trói buộc bởi sự phụ thuộc năng lượng vào Nga. Nhật Bản có năng lực tài chính để triển khai chiến lược đầu tư quy mô lớn, nhưng vẫn chưa thoát khỏi bài toán thặng dư thương mại cơ cấu.
Việt Nam đang quan sát cả hai mô hình với sự chú ý đặc biệt. Thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ đã vượt 100 tỷ USD trong năm 2025, đưa Việt Nam vào nhóm đầu danh sách các đối tác mà USTR đang điều tra theo Section 301 — một cơ chế cho phép Mỹ áp thuế trừng phạt lên bất kỳ đối tác nào bị xem là thực hiện thương mại không công bằng. Câu hỏi là Việt Nam nên học theo Ấn Độ với chiến lược nhượng bộ thuế quan chủ động, hay theo Nhật Bản với chiến lược đầu tư trực tiếp vào nước Mỹ, hay kết hợp cả hai.
Điều thị trường đang theo dõi tiếp theo
Vòng đàm phán thương mại Mỹ và Ấn Độ dự kiến tiếp tục vào cuối tháng 3/2026 sẽ là phép thử quan trọng cho chiến lược nhượng bộ của New Delhi. Nếu Mỹ đáp lại bằng việc giảm thuế đối ứng hoặc loại Ấn Độ khỏi danh sách trừng phạt dầu Nga, chiến lược này sẽ được các nền kinh tế đang phát triển khác học theo nhanh chóng.
Với Nhật Bản, các thông báo đầu tư cụ thể từ Toyota và Nippon Steel trong tháng 3 và tháng 4 sẽ quyết định liệu 36 tỷ USD cam kết có chuyển hóa thành lợi thế thương lượng thực sự hay chỉ là con số trên giấy. Theo USTR, cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ hiện đang xem xét toàn diện các thỏa thuận thương mại với cả hai nước trong khuôn khổ rà soát chính sách thương mại năm 2026.
Kết luận
Ấn Độ Nhật Bản đang chứng minh rằng trong thời đại Trump 2.0, không có chiến lược ứng phó thương mại nào là hoàn hảo. Ấn Độ chọn nhượng bộ nhưng bị kẹt bởi dầu Nga, Nhật Bản chọn rải tiền nhưng chưa giải quyết được thặng dư cơ cấu. Điểm chung là cả hai đều đang mua thời gian, và trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái cấu trúc nhanh chóng, mua thời gian chính là chiến lược khôn ngoan nhất hiện có.
Xem thêm: Bảng giá dầu hôm nay
Bài viết mang tính chất thông tin và phân tích kinh tế vĩ mô, không phải khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư cần tự đánh giá và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
